Kỹ thuật cắt tóc là một nghệ thuật đòi hỏi sự chính xác và kiểm soát tuyệt đối. Nắm vững cách cầm kéo cắt tóc không chỉ là nguyên tắc cơ bản mà còn là yếu tố quyết định chất lượng đường cắt và sức khỏe lâu dài của nhà tạo mẫu tóc. Việc cầm kéo đúng chuẩn giúp tối ưu hóa kiểm soát đường cắt, nâng cao độ chính xác, và phòng tránh các chấn thương nghề nghiệp như Hội chứng ống cổ tay. Bài viết này sẽ cung cấp kiến thức toàn diện về kỹ thuật cầm kéo chuyên nghiệp và điều chỉnh tư thế cắt kéo để bạn có thể làm việc hiệu quả nhất.
I. Tầm Quan Trọng Của Kỹ Thuật Cầm Kéo Đúng Chuẩn
Sai lầm trong kỹ thuật cầm kéo là nguyên nhân phổ biến dẫn đến đường cắt thiếu chính xác và mệt mỏi sớm. Cầm kéo đúng cách không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn là vấn đề về Công thái học (Ergonomics). Nó tác động trực tiếp đến hiệu suất làm việc và sự nghiệp của một Nhà Tạo Mẫu Tóc (NTMT).
Nâng Cao Khả Năng Kiểm Soát và Độ Chính Xác
Kỹ thuật cầm kéo chuẩn giúp NTMT giữ lưỡi kéo cố định một cách tối ưu. Khi chỉ có ngón cái di chuyển, lưỡi cố định còn lại giữ tóc chắc chắn. Điều này cho phép đường cắt đi sát và chính xác tuyệt đối theo mảng tóc. Kiểm soát tốt là nền tảng để thực hiện các kỹ thuật phức tạp như Point Cutting hay Slide Cutting.
Cầm kéo cắt tóc đúng cách giúp kiểm soát đường cắt tốt hơn
Giảm Thiểu Chấn Thương Cổ Tay Và Hội Chứng Ống Cổ Tay
Các NTMT thường làm việc liên tục trong nhiều giờ. Việc cầm kéo sai kỹ thuật sẽ gây căng thẳng không cần thiết lên các cơ và gân. Sai lầm phổ biến là dùng ngón áp út và ngón giữa để mở/đóng kéo thay vì chỉ dùng ngón cái. Thao tác này buộc cổ tay phải xoay và gập quá mức. Theo thời gian, điều này dẫn đến các chấn thương tích lũy như Viêm gân (Tendinitis) hay Hội chứng Ống Cổ Tay (Carpal Tunnel Syndrome – CTS). Tư thế cầm đúng giúp giảm áp lực đáng kể lên khớp và dây thần kinh cổ tay.
Thể Hiện Sự Chuyên Nghiệp Và Tăng Tốc Độ Làm Việc
NTMT cầm kéo một cách thuần thục, linh hoạt sẽ tạo ấn tượng chuyên nghiệp với khách hàng. Hơn nữa, kỹ thuật cầm chuẩn giúp thao tác cắt nhanh hơn. Nó cho phép NTMT thực hiện các đường cắt liên tiếp mà không cần điều chỉnh lại tay. Sự linh hoạt này giúp tiết kiệm thời gian đáng kể trong các dịch vụ cắt tóc.
II. Hướng Dẫn Kỹ Thuật Cầm Kéo Cắt Tóc Cổ Điển (Classic Grip)
Kỹ thuật cầm kéo cổ điển là nền tảng mà mọi NTMT cần phải nắm vững. Đây là tư thế tối ưu về mặt công thái học và kiểm soát.
Đặt Tay Và Ngón Cái Đúng Vị Trí
Ngón cái là ngón duy nhất được phép di chuyển trong quá trình cắt.
- Ngón Cái (Moving Finger): Đặt đầu ngón cái vào vòng tròn nhỏ của kéo (vòng bên dưới, gần tay cầm). Chỉ đưa đầu ngón cái vào, không đưa ngón cái sâu hơn khớp đầu tiên. Ngón cái sẽ là bộ phận tạo lực và điều khiển lưỡi kéo di chuyển.
- Ngón Áp Út (Stationary Finger): Đặt ngón áp út vào vòng tròn lớn hơn (vòng trên), thường là vòng có chốt đỡ ngón út (finger tang). Tương tự, chỉ đưa ngón áp út vào đến khớp đầu tiên. Ngón áp út có vai trò giữ lưỡi kéo cố định.
- Ngón Út (Support): Đặt ngón út tựa lên chốt đỡ (finger tang) của kéo. Chốt đỡ này được thiết kế để tạo điểm tựa và cân bằng. Nó giúp giảm thiểu áp lực lên bàn tay.
Vị Trí Của Ngón Trỏ Và Ngón Giữa
Hai ngón này có vai trò hỗ trợ và cân bằng toàn bộ chiếc kéo.
- Ngón Trỏ: Đặt ngón trỏ lên thân lưỡi kéo cố định, ngay phía trước điểm trục (pivot point). Nó giúp cố định và điều hướng kéo.
- Ngón Giữa: Đặt ngón giữa lên vòng tròn của ngón áp út hoặc ngay bên cạnh ngón trỏ trên thân kéo. Cả hai ngón trỏ và ngón giữa phải nằm song song và thẳng hàng với kéo, tạo thành một “giàn giáo” vững chắc.
Cách cầm kéo cắt tóc chuẩn kỹ thuật
Thực Hành Thao Tác Cắt
Khi cắt, chỉ cần di chuyển ngón cái để mở và đóng lưỡi kéo. Các ngón còn lại (trỏ, giữa, áp út, út) phải giữ nguyên vị trí, cố định lưỡi kéo trên. Thao tác này đảm bảo rằng đường cắt luôn thẳng và nhất quán, vì chỉ có một lưỡi kéo đang di chuyển so với tóc. Cổ tay nên được thả lỏng và duy trì ở vị trí trung lập, không bị gập hoặc xoay quá mức.
III. Các Biến Thể Kỹ Thuật Cầm Kéo Nâng Cao
Tùy thuộc vào kỹ thuật và góc cắt, NTMT cần linh hoạt thay đổi cách cầm kéo. Mỗi biến thể phục vụ một mục đích cắt tóc cụ thể.
Kỹ Thuật Cầm Kéo Khi Cắt Tóc Bằng Lược (Comb Work)
Trong kỹ thuật cắt tóc cơ bản, tay không cầm kéo thường giữ lược và tóc. Sau khi chải, lược được giữ bằng ngón trỏ và ngón giữa.
- Kỹ Thuật Palming the Shears: Để giải phóng tay cầm kéo giúp tay cầm lược linh hoạt hơn, NTMT sẽ “úp kéo” (palming the shears). Kéo được xoay và gập vào lòng bàn tay. Vòng kéo của ngón cái sẽ được kẹp giữa ngón áp út và ngón út, trong khi chốt đỡ tỳ vào lòng bàn tay. Kéo được giữ chắc chắn trong lòng bàn tay. Kỹ thuật này giúp NTMT có thể ngay lập tức chuyển từ chải tóc sang cắt tóc mà không cần đặt kéo xuống.
Cầm Kéo Để Cắt Các Kỹ Thuật Tỉa (Point Cutting Grip)
Point Cutting là kỹ thuật dùng đầu kéo để tạo độ mềm mại và giảm độ nặng của tóc. Kỹ thuật này đòi hỏi sự chính xác cao.
- Điều Chỉnh Góc Cầm: Kéo được cầm hơi nghiêng so với mảng tóc. Ngón trỏ được đẩy lên cao hơn một chút so với vị trí cổ điển. Điều này tạo góc nghiêng tối ưu để mũi kéo đi vào tóc.
- Kiểm Soát Nhẹ Nhàng: Khi thực hiện Point Cutting, thao tác đóng mở kéo của ngón cái phải rất nhỏ và nhẹ. Kéo gần như được giữ cố định. Độ chính xác nằm ở sự kiểm soát cơ bắp nhỏ của ngón cái và cổ tay.
Kỹ Thuật Cầm Kéo Khi Cắt Lớp Tóc (Layering Grip)
Khi tạo lớp (layer), tóc thường được nâng lên cao khỏi đầu. NTMT cần giữ tay cầm kéo ở vị trí trên hoặc dưới mảng tóc (Overhand/Underhand).
- Overhand (Cầm Kéo Bên Trên): Được sử dụng khi cắt các lớp tóc trên đỉnh đầu hoặc lớp tóc ngắn. Kéo được đưa vào từ phía trên của ngón tay kẹp tóc. Kỹ thuật này yêu cầu vai và khuỷu tay phải nâng cao, tạo tư thế đứng thẳng.
- Underhand (Cầm Kéo Bên Dưới): Thường dùng khi cắt các lớp tóc dài phía sau hoặc tạo đường viền. Kéo được đưa vào từ phía dưới của ngón tay kẹp tóc. Tư thế này cho phép NTMT giữ khuỷu tay thấp hơn, giảm căng thẳng vai.
IV. Vai Trò Của Thiết Kế Kéo Đối Với Cách Cầm
Thiết kế của chiếc kéo cắt tóc chuyên nghiệp có ảnh hưởng trực tiếp đến cách NTMT cầm và thao tác. Lựa chọn loại kéo phù hợp với bàn tay là bước đầu tiên để đạt được kỹ thuật cầm đúng.
Phân Loại Theo Tay Cầm (Handle Design)
- Tay Cầm Đối Xứng (Opposing/Symmetrical Handle): Hai vòng tròn của kéo nằm thẳng hàng, đối xứng nhau. Kéo loại này buộc NTMT phải gập khuỷu tay nhiều hơn để giữ đường cắt thẳng. Nó thường được sử dụng cho các kỹ thuật cắt cơ bản, đường cắt thẳng.
- Tay Cầm Lệch (Offset Handle): Vòng ngón cái được đặt hơi dịch chuyển vào bên trong, gần trục kéo hơn so với vòng ngón áp út. Thiết kế này cho phép NTMT giữ khuỷu tay thấp hơn, giảm căng thẳng vai và cổ tay. Cách cầm kéo cắt tóc với kéo Offset là tối ưu về công thái học, giúp ngón cái dễ dàng thực hiện thao tác đóng mở.
- Tay Cầm Crane (Crane Handle): Đây là thiết kế ergonomic nhất. Vòng ngón cái được đặt thấp hơn và dịch chuyển xa nhất. Với kéo Crane, NTMT có thể giữ cổ tay ở vị trí trung lập nhất có thể, hầu như không cần gập khuỷu tay. Nó lý tưởng cho các kỹ thuật cắt nâng cao và giảm thiểu tối đa nguy cơ CTS.
Tầm Quan Trọng Của Chốt Đỡ Ngón Út (Finger Tang)
Chốt đỡ ngón út là một bộ phận nhỏ nhưng cực kỳ quan trọng.
- Tạo Điểm Tựa: Nó tạo ra điểm tựa thứ ba cho bàn tay (cùng với ngón cái và ngón áp út) khi cầm kéo cổ điển.
- Cân Bằng: Giúp phân bổ trọng lượng của kéo đều hơn, tăng sự ổn định. NTMT không nên tháo chốt đỡ này trừ khi thực hiện các kỹ thuật rất đặc thù. Việc bỏ chốt đỡ làm mất đi sự cân bằng tự nhiên của kéo, gây áp lực lên các ngón tay khác.
V. Tư Thế Cắt Kéo Chuẩn Kỹ Thuật Chuyên Nghiệp
Tư thế cắt kéo (Cutting Posture) là sự kết hợp giữa vị trí cơ thể, bàn chân và góc độ của tay khi thực hiện đường cắt. Cầm kéo đúng đi kèm với tư thế đúng mới có thể phát huy tối đa hiệu quả.
1. Tư Thế Đứng Thẳng (Standing Posture)
Đây là tư thế cơ bản nhất, thường áp dụng cho các đường cắt tạo khung, cắt ngang hoặc cắt tóc ở khu vực đỉnh đầu.
- Lưng và Vai: Giữ lưng thẳng, vai thả lỏng. Tránh gồng vai hoặc cúi người quá mức. Vai phải luôn ở vị trí thư giãn, không bị nâng lên.
- Bàn Chân: Đứng vững chãi, hai chân mở rộng bằng vai, một chân hơi tiến lên phía trước. Tư thế này cho phép NTMT xoay người nhẹ nhàng xung quanh khách hàng.
- Điều Chỉnh Chiều Cao: Điều chỉnh ghế của khách hàng sao cho mảng tóc cần cắt ngang tầm tay hoặc ngang tầm mắt. Điều này tránh việc NTMT phải gập người hoặc nâng tay quá cao.
Tư thế cắt kéo đứng thẳng
2. Tư Thế Cắt Ngang (Horizontal Cutting Posture)
Tư thế này lý tưởng khi cắt các đường bằng (blunt cut), chẳng hạn như tóc bob hoặc tóc mái ngang.
- Góc Tay: Giữ tay cầm kéo song song với sàn nhà. Khuỷu tay nên được giữ thấp, không bị nâng lên quá cao.
- Tầm Nhìn: Mắt phải ngang tầm với đường cắt. Điều này giúp NTMT đảm bảo tính đối xứng và độ chính xác của đường cắt ngang.
- Chuyển Động Cơ Thể: Thay vì chỉ di chuyển cánh tay, NTMT nên sử dụng chuyển động của toàn bộ cơ thể (xoay hông và đầu gối) để di chuyển dọc theo đường cắt.
3. Tư Thế Cắt Chéo (Diagonal Cutting Posture)
Tư thế cắt chéo được sử dụng để tạo lớp (layer) hoặc các đường viền mềm mại, tự nhiên.
- Góc Cầm Kéo: Giữ kéo ở góc nghiêng (ví dụ: 45 độ) so với mặt đất, tùy thuộc vào độ dốc của lớp tóc mong muốn. Kéo càng nghiêng thì lớp tóc tạo ra càng tự nhiên và mềm mại.
- Vị Trí Chân: Chân phải lùi về phía sau để hỗ trợ cơ thể nghiêng theo góc cắt. Việc điều chỉnh vị trí chân là chìa khóa để giữ trọng lượng cân bằng trong khi tay thực hiện đường cắt chéo phức tạp.
Tư thế cắt kéo cắt chéo
4. Tư Thế Nâng Cao Tóc (Elevation Posture)
Khi nâng tóc lên khỏi đầu để tạo lớp (Elevation), NTMT cần điều chỉnh tư thế sao cho phù hợp với góc nâng.
- Nâng Cao và Xoay: Khi nâng tóc ở các khu vực như đỉnh đầu (90 độ so với đầu), NTMT cần nâng khuỷu tay và đứng thẳng, sử dụng các ngón tay kẹp tóc để xác định góc độ. Khi nâng tóc ở phía sau, NTMT cần nghiêng người nhẹ nhàng theo góc nâng.
- Tránh Cúi Đầu: Điều chỉnh chiều cao ghế là bắt buộc. Tránh cúi đầu để nhìn rõ đường cắt. Hành động cúi đầu gây căng thẳng mãn tính lên cổ và vai.
VI. Thực Hành và Duy Trì Thói Quen Chuẩn Mực
Kỹ thuật cầm kéo và tư thế cắt tóc không thể thành thạo trong một sớm một chiều. Nó đòi hỏi sự thực hành kiên trì và tự kiểm tra liên tục.
Thói Quen Tự Kiểm Tra Hàng Ngày
- Tự Phân Tích: NTMT nên thường xuyên tự kiểm tra cách cầm kéo. Hãy chú ý xem ngón cái có phải là ngón duy nhất di chuyển không. Có phải bạn đang dùng ngón áp út để hỗ trợ đóng kéo không? Nếu có, hãy điều chỉnh ngay lập tức.
- Thư Giãn Cổ Tay: Sau mỗi lần cắt, hãy lắc nhẹ cổ tay và các ngón tay để giải phóng căng thẳng. Duy trì sự linh hoạt của cổ tay là phòng tuyến chống lại các chấn thương RSI.
Bài Tập Tăng Cường Độ Dẻo Dai Cổ Tay
Các bài tập đơn giản giúp tăng cường cơ và gân ở cổ tay:
- Xoay Cổ Tay: Xoay cổ tay nhẹ nhàng theo cả hai chiều kim đồng hồ, thực hiện 10-15 lần mỗi chiều.
- Gập và Duỗi Cổ Tay: Gập cổ tay xuống (lòng bàn tay hướng ra ngoài) và duỗi cổ tay lên (lòng bàn tay hướng vào trong). Giữ mỗi tư thế 10 giây.
- Ép Bóp: Sử dụng một quả bóng căng thẳng nhỏ (stress ball) để bóp và thả, giúp tăng cường sức mạnh cơ bắp bàn tay.
VII. Mối Quan Hệ Giữa Kỹ Thuật Cắt và Loại Kéo Sử Dụng
Sử dụng đúng loại kéo cho từng kỹ thuật cắt là một phần của cách cầm kéo cắt tóc chuyên nghiệp.
Kéo Tỉa (Thinning Shears) và Kéo Cắt (Cutting Shears)
- Kéo Cắt: Thường có lưỡi sắc bén và được sử dụng với kỹ thuật cầm cổ điển. Đây là công cụ chính để tạo đường nét và khung.
- Kéo Tỉa: Có một lưỡi răng cưa và một lưỡi cắt. Kéo tỉa được sử dụng để giảm độ nặng và pha trộn các lớp tóc. Kỹ thuật cầm kéo tỉa về cơ bản giống với kéo cắt. Tuy nhiên, khi tỉa tóc, NTMT thường cầm kéo hơi hướng lên trên và di chuyển nhanh, dứt khoát hơn. Việc cầm chắc chắn là cần thiết để tránh làm tổn thương da đầu khách hàng.
Kéo Dài và Kéo Ngắn
- Kéo Ngắn (4.5 – 5.5 inch): Lý tưởng cho các kỹ thuật cắt chi tiết, đòi hỏi độ chính xác cao như cắt tóc mái, cắt quanh tai. Kéo ngắn dễ dàng kiểm soát hơn trong các khu vực nhỏ.
- Kéo Dài (6.0 – 7.0 inch): Tuyệt vời cho các kỹ thuật cắt kéo trên lược (clipper over comb) và cắt tóc dài, đường cắt bằng (blunt cut) lớn. Kéo dài cho phép một đường cắt kéo dài hơn, tiết kiệm thời gian. Kỹ thuật cầm kéo dài phải vững chãi hơn để tránh rung lắc.
VIII. Bảo Dưỡng Kéo: Yếu Tố Hỗ Trợ Kỹ Thuật Cầm Kéo
Một chiếc kéo được bảo dưỡng tốt sẽ hỗ trợ tối đa cho kỹ thuật cầm kéo của NTMT. Kéo bị kẹt, bị cùn hoặc bị lỏng sẽ buộc NTMT phải tạo lực mạnh hơn, dẫn đến căng thẳng và cầm sai kỹ thuật.
Điều Chỉnh Độ Căng Của Ốc Vít (Tension Adjustment)
Độ căng của ốc vít ở trục kéo phải được điều chỉnh hoàn hảo.
- Quá Lỏng: Nếu ốc vít quá lỏng, lưỡi kéo sẽ không cắt dứt khoát mà sẽ “gập” hoặc “nhai” tóc. NTMT sẽ phải dùng lực ép tay mạnh hơn, gây mỏi.
- Quá Chặt: Nếu ốc vít quá chặt, thao tác đóng mở kéo sẽ khó khăn và đòi hỏi lực lớn từ ngón cái và cổ tay. Điều này là nguyên nhân hàng đầu gây ra căng thẳng cơ bắp.
- Kiểm Tra: Kéo được điều chỉnh đúng là khi NTMT giữ kéo thẳng đứng, mở một lưỡi kéo ra 90 độ, rồi thả tay. Lưỡi kéo đó phải rơi xuống một nửa hành trình (45 độ) và dừng lại.
Vệ Sinh và Bôi Dầu Định Kỳ
- Vệ Sinh: Vệ sinh kéo hàng ngày bằng khăn mềm sau khi sử dụng để loại bỏ tóc, bụi bẩn, và hóa chất.
- Bôi Dầu: Sử dụng dầu kéo chuyên dụng để bôi vào trục kéo (pivot point) mỗi ngày hoặc mỗi tuần. Dầu giúp giảm ma sát, khiến thao tác đóng mở kéo diễn ra trơn tru. Thao tác mượt mà hỗ trợ trực tiếp cho cách cầm kéo cắt tóc đúng chuẩn: ngón cái không cần tạo lực quá mức.
Việc làm chủ cách cầm kéo cắt tóc đúng chuẩn là một hành trình dài hạn, đòi hỏi sự kiên trì và ý thức tự kiểm soát của mọi NTMT. Bằng cách áp dụng kỹ thuật cầm kéo cổ điển, linh hoạt với các biến thể nâng cao, và duy trì tư thế cắt chính xác, bạn sẽ không chỉ tạo ra những kiểu tóc tinh tế, chuyên nghiệp mà còn bảo vệ sức khỏe nghề nghiệp của mình. Đây chính là yếu tố cốt lõi tạo nên sự khác biệt giữa một thợ cắt tóc bình thường và một Nhà Tạo Mẫu Tóc đẳng cấp.